Programma "Binnenskamers" presenteert sterke en diepe teksten van heiligen en van mystieke auteurs voornamelijk over de intieme (gebeds)relatie met God; Pareltjes vanuit onze rijke schat aan Christelijke spirituele traditie.
Tekst nr1:
Welkom beste luisteraars.
Vorige keer hebben we eerst Meester Eckhart aan het woord gelaten met "De sleutel van alle geluk". Eckhart vooral gekend als de professor met het gewaagde denken. Maar hij is veeleer de man van God wiens inwendig leven van pure overgave en eenvoud in zijn Geestelijke Onderrichtingen duidelijk blijkt. Deze onderrichtingen zijn heel representatief voor de Rijnlandse mystiek, die rond 1300 tot bloei kwam, met de haar kenmerkende radicaliteit en voorliefde voor de paradox. Het is juist de uiterste spanning die hij tussen het "al van God" en het "niets van de mens" plaatst, die de censoren van Eckhart uiteindelijk zal verontrusten en enige problemen geven. Toch is het juist die spanning die zo herkenbaar is in ons leven.
Daarna hebben we ook nagekeken hoe we best onze zoektocht om een leven te leiden zoals God dat voor ons heeft bedoeld, en dit met de hulp van andere mensen die God ons geeft. Laten we niet vergeten dat het jubeljaar van de Barmhartigheid ons daarbij eveneens een heel stuk in wil tegemoet komen.
Deze keer nemen we Thomas van Aquino ter hand. Hij neemt een unieke plaats in in de Traditie: concilies en pausen herhalen sinds eeuwen dat voor een christen 'denken', 'meedenken met Sint Thomas' betekent. En dat is zonder twijfel zo omdat voor Thomas 'denken' uiteraard 'meedenken met Christus' betekent, want het inzicht in het Woord van God is Thomas’ enige intellectuele project. De sleutel van deze houding wordt ons gegeven in de bladzijde die we samen gaan lezen, genomen uit zijn Commentaar op het Johannesevangelie: "Alleen Christus kan de waarheid bezitten en de dingen zijn slechts waar voor zover ze gelijkenis vertonen met het Woord van God."
Muziek nr1: Laat God maar doen en wees in vrede. Want in de mate dat je in God bent, ben je in vrede. In de mate dat je van God verwijderd bent, ben je niet in vrede. Wat alleen in God is heeft de vrede: zoveel in God, zoveel in vrede. In welke mate je in God bent of niet, herken het aan het feit dat je wel of niet de vrede hebt.
Tekst nr2:
DE AUTEUR Thomas van Aquino werd geboren nabij Monte Cassino (in Italië), uit een adellijke familie. Zonder twijfel zou hij abt van deze beroemde abdij geworden zijn als hij niet, tijdens zijn studies te Napels, de jonge Dominicanenorde had leren kennen. In 1245 is hij in Parijs leerling van Albertus de Grote, die hij volgt wanneer deze naar Keulen gaat. Zijn levensloop valt samen met het universitair onderwijs dat hij geeft in Parijs, Duitsland en Italië. Onvermoeibaar verdedigt hij de christelijke rede tegenover het heidens rationalisme dat de theologische scholen begint te overspoelen. Hij was een vertrouweling van pausen en van de heilige koning Lodewijk, was een voorbeeldig religieus en heeft een reusachtig oeuvre nagelaten. Hij overleed in de bloei van zijn leven, toen hij op weg was naar het Concilie van Lyon.
Muziek nr2:
Tekst nr3:
Laten we de tekst van Thomas, ter hand nemen waar hij ons spreekt over het gebed dat theologie wordt, en zien wat we daarvan kunnen opsteken:
1. De weg, dat is Christus zelf, en daarom zegt Hij: "Ik ben de weg." En Hij zegt dat met reden, want door Hem hebben wij toegang tot de Vader. Maar vermits er geen enkele afstand bestaat tussen de weg en het punt van aankomst, voegt Christus toe: "Ik ben de waarheid en het leven." En zo is Hij tegelijk de weg en het punt van aankomst.
Dit stukje leert ons dus meer over wie Jezus is voor ons.
par. 1. Omdat Jezus de weg en het eindpunt van de weg is, is het denken van Thomas enkel gericht op het begrijpen van Jezus en op het rusten in Jezus, en – in Hem – op het begrijpen van de Vader en het rusten in de Vader. In die zin is Thomas’ denken helemaal gesitueerd in zijn gebed. Het kan er helemaal niet los van worden gezien.
Muziek nr3: De weg, dat is Christus zelf, en daarom zegt Hij: "Ik ben de weg." En Hij zegt dat met reden, want door Hem hebben wij toegang tot de Vader. Maar vermits er geen enkele afstand bestaat tussen de weg en het punt van aankomst, voegt Christus toe: "Ik ben de waarheid en het leven." En zo is Hij tegelijk de weg en het punt van aankomst.
Tekst nr4:
Luisteren we naar een tweede paragraafje van die tekst:
2. Hij is de weg volgens zijn mensheid en het punt van aankomst volgens zijn godheid. Volgens zijn mensheid zegt Hij: "Ik ben de weg" en volgens zijn godheid voegt Hij toe "de waarheid en het leven" – twee woorden die het punt van aankomst van de weg aangeven. Inderdaad, het punt van aankomst is het doel van het menselijk verlangen, want een mens verlangt hoofdzakelijk twee dingen: ten eerste, de waarheid te kennen (een verlangen dat eigen is aan de mens zelf), en ten tweede, te blijven bestaan (een verlangen dat de mens deelt met al wat bestaat). Welnu, Christus is de weg om te komen tot de kennis van de waarheid. aangezien Hijzelf de Waarheid is, en Hij is de weg om te komen tot het leven, aangezien Hijzelf het Leven is. (...)
Thomas ontwikkelt hier nog meer hoe we de plaats van Jezus in ons leven moeten begrijpen.
par. 2. In het menszijn van Jezus openbaart zich namelijk zijn godheid, en wordt theologie mogelijk. Door zich te openbaren biedt zijn godheid zich aan om ons enige verlangen te vervullen, namelijk de liefde van de Vader kennen en daarin leven. Ieder mens is daarnaar op zoek, want ieder mens is geroepen om kind van God te worden.
Muziek nr4:
Tekst nr5:
We luisteren weerom eerst naar Thomas:
3. Alleen Christus kan de waarheid bezitten, aangezien Hij het Woord is. De waarheid is niets anders dan de juiste overeenstemming tussen een werkelijkheid en het begrip dat men ervan heeft, en deze vindt plaats wanneer het verstand een zaak begrijpt zoals ze is. (...) Maar aangezien de dingen slechts waar zijn voor zover ze gelijkenis vertonen met het Woord van God, is dit Woord in zichzelf de Waarheid. En aangezien niemand de waarheid kan kennen zonder zich te hechten aan de Waarheid (met een hoofdletter, daarom) dient ieder die de waarheid verlangt te kennen zich te hechten aan het Woord...
Bij de Heilige Thomas van Aquino krijgen we steeds een zeer logische opbouw in zijn denken zoals we kunnen merken.
par. 3. Aangezien "alles in het Woord bestaat" (Joh 1, 3) is niets begrijpelijk buiten het Woord: deze overtuiging van een volmaakt samenvallen van alles wat bestaat met het Woord dat doet bestaan, is het fundament van de christelijke filosofie, en van het geloof dat de werkelijkheid kenbaar is (wat men het thomistisch "realisme" noemt). Maar het Woord is niet een idee, en alleen een levende verbondenheid ermee geeft er ons toegang toe: "niemand kan de waarheid kennen zonder zich te hechten aan de Waarheid." In die zin is er geen christelijke filosoļ¬e mogelijk buiten de theologie, dat wil zeggen: buiten de contemplatie van Hem die niet alleen "zelf de Waarheid is," maar die ook "alle waarheid leert."
Muziek nr5: Inderdaad, het punt van aankomst is het doel van het menselijk verlangen, want een mens verlangt hoofdzakelijk twee dingen: ten eerste, de waarheid te kennen (een verlangen dat eigen is aan de mens zelf), en ten tweede, te blijven bestaan (een verlangen dat de mens deelt met al wat bestaat). Welnu, Christus is de weg om te komen tot de kennis van de waarheid. aangezien Hijzelf de Waarheid is, en Hij is de weg om te komen tot het leven, aangezien Hijzelf het Leven is.
Tekst nr6:
We luisteren nu naar een iets langer stukje tekst van onze auteur, en geven wat commentaar daarovr na onze volgende muzikale pauze.
4. Indien je dus zoekt waarlangs je moet gaan, verwelkom dan Christus, want Hij is de weg. St. Augustinus zegt ons: "Maak voortgang langs de mens, en je zal uitkomen bij God." Het is dus beter te strompelen op deze weg, dan met rasse schreden voortgang te maken daarbuiten. Immers, strompelen op deze weg betekent niettemin het doel naderen, ook al geraakt men niet snel vooruit. Maar buiten deze weg met rasse schreden vooruitgaan betekent dat men zich van het doel verwijdert naarmate men verder gaat. Als je zoekt waarheen je gaat, hecht je dan aan Christus, want Hij is de Waarheid die je verlangt te bereiken. En als je zoekt waar je kan rusten, hecht je dan aan Christus, want Hij is het Leven.
5. Hecht je dus aan Christus als je zeker wil zijn: je kan de weg niet kwijtraken, want Hijzelf is de weg. Zij die zich aan Hem hechten bewandelen niet een verkeerde weg, maar de juiste. (...) Zo kan ook degene die zich aan Hem hecht niet bedrogen worden, want Hijzelf is de Waarheid en Hij onderwijst elke waarheid; niemand kan aan het wankelen gebracht worden. want Hijzelf is het Leven, het Leven dat leven geeft. (...)
6. Nee, zoals St. Hilarius het zegt: Hij die de weg is, doet niet verdwalen, Hij die de waarheid is, bedriegt niet, Hij die het leven is, levert niet over aan de dwaalwegen van de dood.
Deze tekst van Thomas van Aquino (1225-1274), werd genomen uit zijn Commentaar op het evangelie van Johannes, XIV, III.
Muziek nr6:
Tekst nr7:
We merken dat onze auteur heel goed belezen is met alle verwijzingen die hij maakt naar teksten uit de Christelijke traditie.
par. 4-6. "St. Augustinus zegt ons..., zoals St. Hilarius het zegt...": Thomas maakt voortgang in de theologie door biddend de Bijbel te overwegen (die op de net gelezen tekstjes alomtegenwoordig is, ook al hebben we omwille van tijdsgebrek niet alle verwijzingen kunnen geven!), en de commentaren uit de traditie. Zijn gebed wordt gekanaliseerd door het gebed van de Vaders, en dat geeft steunpunten aan zijn denken, zelfs wanneer hij een heidens auteur ondervraagt, zoals Aristoteles of Cicero. Jezus volgen, "omdat Hijzelf de weg is," en rusten in Jezus "omdat Hijzelf het Leven is, het Leven dat leven geeft": dat is voor Thomas en voor de Kerk het charter van het christelijke denken.
Hierbij is het eveneens interessant om te zien dat Sint Thomas van Aquino de theologie definieert als de wetenschap van de heiligen. Als hij zich dus zelf door de heiligen laat vormen moet ons dat niet verwonderen. Bij hen zitten we goed om zelf in die leerschool deze wetenschap te verwerven.
Muziek nr7: Indien je dus zoekt waarlangs je moet gaan, verwelkom dan Christus, want Hij is de weg. St. Augustinus zegt ons: "Maak voortgang langs de mens, en je zal uitkomen bij God." Het is dus beter te strompelen op deze weg, dan met rasse schreden voortgang te maken daarbuiten. ... Hij die de weg is, doet niet verdwalen, Hij die de waarheid is, bedriegt niet, Hij die het leven is, levert niet over aan de dwaalwegen van de dood.
Tekst nr8:
Een speciaal detail van Thomas' leven willen we zeker niet onder de mat vegen. Tegen het einde van zijn leven heeft hij een visioen gehad, waardoor hij alles wat hij tot dan toe geschreven had als stro beschouwde. Sindsdien heeft hij niets meer geschreven, en daardoor ook zijn Summa theologica niet afgemaakt. Zelfs na uitdrukkelijk aandringen van zijn oversten om dit meesterwerk af te werken, zal hem niet kunnen overhalen om het te voltooien.
In de inleiding van het Romeins missaal op zijn feestdag wordt er het volgende gezegd: "Thomas van Aguino heeft ten volle het dominikaanse ideaal gerealiseerd: leven in beschouwing en aan anderen de vrucht van deze beschouwing doorgeven." Helemaal fout is dat uiteraard niet, maar het gaat toch wat kort door de bocht, want deze uitspraak houdt eigenlijk helemaal geen rekening met deze laatste massieve schouwing die hij tijdens een eucharistieviering naar het einde van zijn leven meemaakte. Zelf zegt hij in het tweede deel van het tweede deel van zijn "Summa theologica" dat het God zelf is die object is van onze contemplatie, en geen ideeën over God. Het is God zelf die in ons zijn Woord spreekt. Het doorgeven (tradere in het Latijn) betreft dus evenmin juiste ideeën over God, maar God zelf die ons door zijn Woord omvormt en door ons spreekt en handelt.
In dit verband zegt Sint Paulus in de Galatenbrief, "Ikzelf leef niet meer, Christus leeft in mij. Mijn sterfelijk leven is een leven in het geloof in de Zoon van God, die mij heeft liefgehad en zichzelf heeft overgeleverd voor mij" (Gal. 2, 20). Wat verder zegt hij nog aan de Christenen in Galatië en aan ons: "U bent allemaal kinderen van God door het geloof, in Christus Jezus. Want allemaal bent u in Christus gedoopt, met Christus bekleed" (Gal. 3, 26-27).
Muziek nr8:
Tekst nr9:
Sint-Thomas van Aquino werd op 18 juli 1323 door Paus Johannes XXII heiligverklaard en door de heilige Paus Pius V op 15 april 1567 uitgeroepen tot kerkleraar. Zoals we reeds hebben vermeld geniet zijn denken een zeer bijzondere plaats in de katholieke Kerk. In recentere tijden hebben de Pausen telkenmale het belang van zijn filosofie en theologie voor de cultuur in het algemeen en de theologie en de kerkelijke studies in het bijzonder onderstreept.
Volgende uitzending van Binnenskamers zou normaal op stille zaterdag moeten vallen, met een heruitzending op Pasen zelf. Mocht die uitzending dan toch wegvallen en op een ander moment uitgezonden, dan valt ze nog steeds in de Paastijd en in het Jubeljaar van Barmhartigheid, en is het nog steeds goed geplaatst om er ons in te verdiepen over het thema van het kruis als bron van leven.
We zullen er eveneens aspecten van de zonde in aan bod laten komen. De zonde die God ons in zijn grote barmhartigheid vergeeft, als we nederig genoeg zijn om deze barmhartigheid van Hem te ontvangen. Laten we niet vergeten dat Jezus gekomen is om zondaars te redden. Dat wil niet zeggen dat we er maar op los moeten leven. Als we getroffen zijn door die onmetelijke liefde die Jezus ons heeft betoond door zijn sterven voor ons aan het Kruis, dan kunnen we het niet over ons hart krijgen om bedoeld te gaan zondigen. Toch vallen we gemakkelijk buiten onze wil om. Jezus legde de vinger op de gevoelige plek van de Farizeeërs die meenden perfect te zijn, en daarom dachten geen barmhartigheid nodig te hebben...
Hopelijk vinden we jullie weer terug op onze volgende uitzending.
Muziek nr9:
Geïnspireerd en deels gebaseerd op Inwendig gebed nr. 66 Samenstelling en commentaar Max Huot de Longchamp / Vertaling: Rob Faesen © Association St.-Jean-de-la-Croix. Mers-sur-Indre (France) – Oude Abdij, Drongenplein 27. 9031 Drongen
_____________
U luisterde naar het programma Binnenskamers, waar we deze keer stil zijn blijven staan bij een teksten van de Heilige Thomas van Aquino, die handelt over Wanneer het gebed theologie wordt....