Programma "Binnenskamers" presenteert sterke en diepe teksten van heiligen en van mystieke auteurs voornamelijk over de intieme (gebeds)relatie met God; Pareltjes vanuit onze rijke schat aan Christelijke spirituele traditie.
Tekst nr1:
In de vorige editie lieten we hoofdzakelijk een tekst aanbrengen van Maur de l'Enfant Jésus (1617-1690), uit zijn Theologie chrétienne et mystique (hfdst. 20). Aan het einde hebben we daarbij eveneens een paar kortere tekstjes gelezen van Maria Petyt en van Johannes Evangelista van 's Hertogenbosch. We raakten hierbij vooral het thema aan van de nacht van de ziel. Niet om ons schrik aan te jaagen, maar juist omdat die nacht eigenlijk een gelukkig moment is, waarop de ziel vanuit haar vertrouwen in de Heer die haar leidt en bevrijdt, tot rust moet komen om voorbij die duisternis in het klare licht van Gods liefde te komen.
In deze editie gaan we het hebben over de veel gestelde vraag: "God, of een indruk van God?" Walter Hillon (+ 1396), zegt ons in zijn werk De ladder Van de Volmaaktheid, dat we niet elke geest mogen vertrouwen, maar dat we de geesten moeten onderzoeken om te zien of ze wel van God komen... (zie 1 Joh 4,1). Jawel, de echtheid van een geestelijk leven zo duidelijk mogelijk onderscheiden, is altijd een wezenlijke zorg van de christelijke traditie geweest. Aan het einde van de uitzending laten we daarover eveneens de grote Ignatius van Loyola aan het woord.
Luiseren we even naar de tekst uit de eerste brief van de H. Apostel Johannes Hoofdstuk 4 die onze grootste inspiratie is op dat vlak: Geliefden, vertrouw niet elke geest. Onderzoek de geesten, om te zien of ze wel van God komen, want onder hen die tot de wereld zijn uitgegaan zijn veel valse profeten. Hieraan herkent u de Geest van God: iedere Geest die erkent dat Jezus Christus mens is geworden, komt van God; iedere geest die dit van Jezus loochent, komt niet van God.
Om de geesten te onderscheiden moet men ook zuiver zijn, anders wordt ons zicht verhinderd door de ondeugden die in ons leven nog een plaats hebben. Tijdens onze eerste muzicale pauze luisteren we nog even naar de tekst van Maria Petyt waar de Beminde haar verzoekt eveneens dat ze zich zou gedragen als een stille, zuivere en heldere lucht, die zonder mengeling van enige dampen of nevels doorstraald kan worden door het licht van de Zon, om op die manier zonder enig obstakel haar stralen, warmte en invloeiïng te ontvangen.
Muziek nr1: Den Beminden versoeckt van my oock, dat ick my draghe ende soude zijn, als een stille, suyvere, ende klaere locht, die sonder menghelinghe van eenighe dompen oft nevel, bequaem is, om doorstraelt te worden van’t licht der Sonne, sonder eenigh beletsel ontfanghende haere straelen, wermte, ende invloeyinghe; want al-even-eens moet myne Ziele van alle onpuerheyt, oft menghelinghe van eenighe onvolmaecktheden, van aenhangh der creaturen, oft ghewilligh letten op jet, dat buyten Godt is, vry ende onbelemmert bewaert worden, om de straelen der goddelijcke inlichtinghen ende inwerckinghen sonder eenighe vermiddelinghe te konnen ontfanghen.
Tekst nr2:
Walter Hillon (+ 1396), De ladder Van de Volmaaktheid, I, 11.
Van de auteur weten we niet meer dan dat hij wellicht in Cambridge gestudeerd heeft, kluizenaar geweest is en ingetreden in de priorij van de Augustijnen in Thurgarton rond 1385. Er zijn van hem enkele brieven en bijbelcommentaren bewaard, en vooral de Ladder van de Volmaaktheid, referentiehandboek voor alle Engelse geestelijke generaties. Er staan twee verschillende traktaten in, het eerste vrij algemeen, het tweede voor de zielen die gevorderd zijn in de contemplatie. Hij staat dicht bij de auteur van de Wolk van Niet-weten en van Richerd Rolle (cf. Binnenskamers 47). Hij komt ook goed in de nabijheid van de Rijnlandse en Vlaamse mystiek uit diezelfde periode.
DE TEKST handelt over de "onderscheiding der geesten", dat wil zeggen de echtheid van een geestelijk leven onderscheiden, en dat is altijd een wezenlijke zorg van de christelijke traditie geweest. Het ultieme criterium ervan zal altijd dat zijn van de objectieve kwaliteit van onze gehechtheid aan Jezus. Om dit criterium te verduidelijken stelt Hilton de klassieke vragen die we reeds bij de H. Athanasius in de 4de eeuw vinden (in zijn Leven van de H. Antonius) en die we ook nog in de moderne tijd aantreffen in de Oefeningen van de H. Ignatius.
Muziek nr2:
Tekst nr3:
We lezen nu een eerste paragraafje van die tekst van Walter Hillon (+ 1396), De ladder Van de Volmaaktheid, I, 11.
| 1. "Vertrouw niet elke geest. Onderzoek de geesten, om te zien of ze wel van God komen." (1 Joh 4,1) Misschien zul je, met je ogen of in de verbeelding een licht of klaarheid zien, die verschilt van wat de gewone sterveling ziet; of zul je welluidende en wonderbare klanken horen: of zul je in de borst een warmte als een vuur ervaren of een heerlijke lichamelijke gewaarwording... Elke keer dat je iets van die aard ervaart, waarvan je weet dat het niet van jezelf komt of van een lichamelijk schepsel, wees dan op uw hoede en – op hetzelfde moment of onmiddellijk erna – onderzoek zorgvuldig de bewegingen van je hart: als je voelt dat het genot en de voldoening die je in deze gewaarwordingen of visioenen hebt je ervan afbrengt aan Jezus Christus te denken en je met hem bezig te houden: als dat je afhoudt van de geestelijke oefenigen en van het gebed, van het nadenken over jezelf en over je gebreken, van het inwendig verlangen naar deugden en naar de kennis en ervaring van God; als je er je hart en affectie, je genoegen en rust in legt,... tot je je gaat voorstellen dat je niet meer moet bidden, je met niets anders moet bezig houden en er genoegen in scheppen, is er reden voor een sterk vermoeden dat alles wat je ervaart van de vijand afkomstig is. |
| Daarom, hoe aangenaam en heerlijk het ook is, weiger het, wijs het ai en aanvaard het niet, want het is een illusie die van hem afkomstig is: wanneer hij ziet dat een ziel zich helemaal aan geestelijke bezigheden wil geven, maakt hij zich ongelooflijk kwaad... Wanneer hij haar niet openlijk kan doen zondigen, zoekt hij haar tegen te houden en haar te misleiden door dit soort van vluchtige lichamelijke genietingen of gevoelige zoetigheden, om haar te brengen tot de geestelijke hoogmoed en tot een bedrieglijke zekerheid. |
Muziek nr3: "Vertrouw niet elke geest. Onderzoek de geesten, om te zien of ze wel van God komen." (1 Joh 4,1) Misschien zul je, met je ogen of in de verbeelding een licht of klaarheid zien, die verschilt van wat de gewone sterveling ziet; of zul je welluidende en wonderbare klanken horen: of zul je in de borst een warmte als een vuur ervaren of een heerlijke lichamelijke gewaarwording... Elke keer dat je iets van die aard ervaart, waarvan je weet dat het niet van jezelf komt of van een lichamelijk schepsel, wees dan op uw hoede en onderzoek... zorgvuldig de bewegingen van je hart.
Tekst nr4:
par. 1. Wie heeft niet al ooit zoiets als een indruk van Gods aanwezigheid gevoeld? Dit kan de vorm aannemen van een grote luciditeit over de waarheid van het Evangelie of van een grote geestdrift om het te willen beleven, of van een eenvoudige overtuiging dat iets volgens de wil van God is... Volgens het temperament en de tijd kan dat de meer spectaculaire vorm van min of meer heldere visioenen aannemen, van verschillende lichamelijke gewaarwordingen. enz. Wat er ook de oorsprong van is, in zichzelf zijn deze verschijnselen goed noch slecht, want het geloof bestaat niet in gevoelens, maar in het leven in de aanwezigheid van God, die in elk geval niet te voelen is. Daarom is de vraag die men hier moet stellen deze van de kwaliteit van het betrokken christelijk leven: als het erdoor verlaagd wordt, heeft men duidelijk met een valstrik van de vijand te doen; Satan, die eindeloos meer jaloers is op ons geestelijk leven dan op ons moreel leven, brengt veel meer schade toe door dit soort valstrikken dan door de grovere bekoringen die ons "openlijk zouden doen zondigen".
Muziek nr4:
Tekst nr5:
| 2. Als daarentegen wat je van die dingen ervaart je devotie en vurigheid in het gebed vermeerdert en je tot vrome gedachten brengt, in plaats van je hart af te brengen van de geestelijke bezigheden; en als, na een beetje verwondering in het begin, dit nadien je hart ertoe brengt en verleidt om de deugden meer te verlangen, als dit je liefde voor God en de naaste doet groeien en je in je eigen ogen nederiger maakt, mag je op grond van deze tekenen geloven dat dit alles van God komt, dat het het affect van de tegenwoordigheid en werking van een goede engel is: het is de goddelijke goedheid die deze dingen geeft aan de eenvoudige en vrome zielen om hen te troosten, hun vertrouwen en hun verlangen naar God te doen groeien en hen te helpen om op volmaaktere wijze de kennis en liefde van de Heer te zoeken... |
par. 2. Gewoonlijk, omdat God onvoorspelbaar is, veroorzaakt zijn tussenkomst in ons leven "een beetje verwondering in het begin" (de ontsteltenis die Maria overvalt bij de Annunciatie); de waarheid ervan wordt bevestigd door onze groei in alle deugden, die samengevat worden in het "op volmaaktere wijze de kennis en liefde van de Heer zoeken".
Muziek nr5: Als daarentegen wat je van die dingen ervaart je devotie en vurigheid in het gebed vermeerdert en je tot vrome gedachten brengt, in plaats van je hart af te brengen van de geestelijke bezigheden; en als, na een beetje verwondering in het begin, dit nadien je hart ertoe brengt en verleidt om de deugden meer te verlangen, als dit je liefde voor God en de naaste doet groeien en je in je eigen ogen nederiger maakt, mag je op grond van deze tekenen geloven dat dit alles van God komt.
Tekst nr6:
In het derde paragraafje dat we lezen zegt William ons het volgende:
| 3. In zijn brief zegt Sint–Jan over deze manier om de werking van de geesten te onderscheiden: "Elke geest die Jezus verwijdert of losmaakt (van de ziel) komt niet van God." (1 Joh 4.3) ... Elke geest of elke indruk die haar verlangen naar Jezus vermindert en haar ervan afbrengt om voortdurend bij hem te zijn om naar hem te smachten en haar aspiraties naar hem te richten, scheidt haar van hem en daarom komt deze geest niet van God, maar is hij het werk van de vijand. Maar een geest of een indruk of een openbaring die dit verlangen doet toenemen, de banden van de liefde en van de toewijding aan Jezus aanhaalt, het oog van de ziel tot een grotere geestelijke klaerheid opent en haar inwendig tot meer nederigheid brengt, een dergelijke geest komt van God. |
par. 3. Heel de kwestie van de geestelijke onderscheiding komt neer op de vraag naar onze gehechtheid aan de persoon van Jezus, vermits heel onze roeping erin bestaat in hem kind van God te worden.
Muziek nr6:
Tekst nr7:
De onderscheiding van de geesten is een heel belangrijk aspect dat Sint Ignatius van Loyola veel aandacht geeft, vooral in zijn Geestelijke Oefeningen komt dat heel sterk aan bod. Op de website van de Vlaamse en Nederlands Jezuieten lezen we daar het volgende over:
| Het woord "geesten" lijkt - zoals we reeds vroeger hebben aangehaald - eerder thuis te horen in een primitieve cultuur dan in een hedendaagse spiritualiteit. Toch kun je niet ontkennen dat op de mens krachten inwerken waarop hij geen greep heeft. Onafhankelijk van zijn wil werken zij op hem in en bewegen hem tot beslissingen. Dit geldt zowel voor individuen als voor groepen en samenlevingen. Het Noorden wordt almaar rijker en het Zuiden almaar armer: hoe komt dat? Niemand wil dit, en toch gebeurt het... Ook in ons persoonlijk leven werken krachten ten leven en krachten ten dode. |
| Sint Ignatius verpersoonlijkt de oorsprong van die krachten en spreekt van "geesten". De goede geest beweegt met het oog op wat goed is voor de mens, wat hem helpt "het doel na te streven waarvoor hij geschapen is". De kwade geest werkt in tegenovergestelde zin. In deze opvatting wordt de mens niet in zichzelf opgesloten en ontdekt hij dat hij niet de enige oorzaak is van het goede of het kwade dat hij doet. |
Merk op dat op de website en in heel ons modern denken deze "geesten" tot krachten worden herleid, of in de psychologie worden ze ook hersenschimmen of hallucinaties, of minder scherp inbeeldingen genoemd. Hierin mogen we evenmin overdrijven en tot een ander extreem overhellen en het veel te veel aandacht geven. We zien over dat aspect dat de grote spirituele leiders in onze Kerk daar gewoonlijk niet al te veel aandacht aan geven, maar dat enkel vanuit het grote vertrouwen op Gods voorzienigheid en overwinning van het kwaad. En ja, pas na grondige onderscheiding of deze verschijnselen van God komen kan men daar zijn gemoed door laten raken en zien tot welke resoluties we moeten besluiten.
Muziek nr7: Gewoonlijk, omdat God onvoorspelbaar is, veroorzaakt zijn tussenkomst in ons leven "een beetje verwondering in het begin" (de ontsteltenis die Maria overvalt bij de Annunciatie); de waarheid ervan wordt bevestigd door onze groei in alle deugden, die samengevat worden in het "op volmaaktere wijze de kennis en liefde van de Heer zoeken".
Tekst nr8:
Lezen we verder wat Ignatius van Loyola via de website van de Vlaamse en Nederlands Jezuieten daarover te vertellen heeft:
| De verscheidenheid van geesten heeft Ignatius in zijn eigen leven ervaren. Op zijn ziekbed in Loyola droomde hij van indrukwekkende wapenfeiten en amoureuze avonturen. Hij vond er veel genoegen in met deze gedachten te spelen, maar op den duur hield hij er een leeg, ontevreden en verveeld gevoel aan over. Dacht hij daarentegen na over een leven in dienst van God, dan bleef hij daarvan lange tijd vervuld en opgewekt. Dat onderscheid verwonderde hem, hij begon erover na te denken, hij begon de verschillende krachten die in hem aan het werk waren te "onderscheiden". |
| Ook als je de Geestelijke Oefeningen doet, kunnen zich verschillende gemoedstoestanden en innerlijke bewegingen voordoen. Als je je leven confronteert met dat van Christus in het evangelie, laat dit je immers niet onberoerd. Om deze verschillende gemoedsbewegingen beter aan te voelen en de positieve van de negatieve te onderscheiden ten einde er op een goede manier mee om te gaan, heeft Ignatius een serie richtlijnen uitgewerkt. Met deze "Richtlijnen voor het onderscheiden van de geesten" neemt hij een belangrijke plaats in in een lange traditie van geestelijke literatuur over dit onderwerp. |
| Onderscheiding is een kunst, die je maar door veel ondervinding kunt leren. Daarom is begeleiding essentieel bij het doen van de Geestelijke Oefeningen en in het geestelijk leven in het algemeen. Een ervaren begeleider of begeleidster helpt je klaar te zien in de soms verwarde bewegingen van je innerlijk. |
Muziek nr8:
Tekst nr9:
Ziezo, in deze editie hebben we het gehad over de veel gestelde vraag of het God is die we ervaren, of dat het enkel een indruk van God die we hebben? Walter Hillon (+ 1396), zegt ons onder andere in zijn werk De ladder Van de Volmaaktheid, dat we niet elke geest mogen vertrouwen, maar dat we de geesten moeten onderzoeken om te zien of ze wel van God komen... (zie 1 Joh 4,1). Jawel, de echtheid van een geestelijk leven zo duidelijk mogelijk onderscheiden, is altijd een wezenlijke zorg van de christelijke traditie geweest. Aan het einde van de uitzending laten we daarover eveneens ideeën van de grote Ignatius van Loyola aan het woord. Daarin leren we eveneens dat de begeleiding op dat vlak van essentieel belang is. Als we grondig willen nakijken waar we aan toe zijn, is een ervaren geestelijk leider geen overbodige luxe.
Volgende keer gaan we Meester Eckhart aan het woord laten met "De sleutel van alle geluk". Meer gekend als de professor met het gewaagde denken, op wie de filosofen tot en met Hegel beroep zullen doen. Toch is Eckhart veeleer de man van God wiens inwendig leven van pure overgave en eenvoud in de Geestelijke Onderrichtingen duidelijk blijkt. Deze onderrichtingen werden opgesteld voor 1298 en waren bedoeld voor zijn medebroedere novicen. Ze zijn heel representatief voor de Rijnlandse mystiek, die rond 1300 tot bloei kwam, met de haar kenmerkende radicaliteit en voorliefde voor de paradox juist de uiterste spanning die hij tussen het al van God en het niets van de mens plaatst zal de censoren van Eckhart uiteindelijk verontrusten.
Hopelijk mogen we jullie weer ontmoeten op onze volgende editie van Binnenskamers.
Muziek nr9:
Samenstelling en commentaar grotendeels door Max Huot de Longchamp / Vertaling: Dirk Boone, en hier en daar bijgewerkt en aangevuld door Paul Vanderstuyft © Association St.-Jean-de-la-Croix, Mers-sur-Indre (Franse) – Oude Abdij, Drongenplein 27. 9031 Drongen
_____________
U luisterde naar het programma Binnenskamers, waar we deze keer stil zijn blijven staan bij een teksten van Walter Hillon, die handelt over God, of (over) een indruk van God? Samen met Ignatius van Loyola moedigt hij ons aan om goed te onderscheiden of de indruk die we hebben wel van God komt of niet, vooralleer we er verder op ingaan.