Programma "Binnenskamers" presenteert sterke en diepe teksten van heiligen en van mystieke auteurs voornamelijk over de intieme (gebeds)relatie met God; Pareltjes vanuit onze rijke schat aan Christelijke spirituele traditie.
nr1
Welkom beste luisteraar op het programma "Binnenskamers". Vorige keer hebben we eerst en vooral de feesten van Hemelvaart en Pinksteren besproken die toen reeds voorbij waren. Vervolgens waren het het feest van de heilige Drieëenheid en het feest van het heilig Sacrament dat aan de beurt kwamen. Daarmee zijn we dan ook aan het einde van het werk van onze anonieme mystieke schrijfster gekomen dat "De tempel van onze ziel" noemt.
Hiermee hebben we een hele tijd genomen om dat boeiend werk wat van dichterbij te bekijken. We hebben niet alles kunnen of willen lezen, maar we hebben geprobeerd van alles een keuze te maken om zo het mooiste ervan mee pikken en het verlangen te prikkelen om daarin verder te gaan.
Deze keer zullen we het weer over een andere boeg gooien. In plaats van een of een aantal teksten van een bepaalde auteur door te nemen, zullen we bij verschillende auteurs nakijken hoe ze een of ander woord met spirituele betekenis in de mystieke literatuur gebruiken en verstaan.
Vandaag zullen we de woorden zuivering en zuiverheid in ogenschouw nemen. Termen die heel belangrijk zijn zoals we zullen merken. Ze zijn zeker niet vreemd voor ons, want we hebben die onderandere bij de anonieme schrijfster van de Evangelische Peerle en bij Jan van Ruusbroec reeds aangetroffen en aangeraakt in de voorgaande edities. We zullen de vele auteurs waarvan we teksten aanhalen echter niet echt kunnen situeren en voorstellen. Een aantal ervan zullen we zeker herkennen omdat we die reeds zijn tegengekomen op onze voorbije ontdekkingstocht.
Laten we nu even luisteren naar een stukje muziek vooralleer we het onderwerp aansnijden.
Muziek:
nr2
Voor het geestelijk groeiproces spreken we gewoonlijk van zuivering of purificatie, maar de meesters verkiezen in de meeste gevallen te spreken van purgatie ', want:
De deugden zijn krachtens de schepping thuis in de ziel. Het volstaat dan ook te verwijderen wat strijdig is met haar natuur om hetgeen ermee overeenkomt zichtbaar te maken. Zoals bij het ijzer: verwijder de roest, en de natuurlijke glans en blankheid ervan wordt zichtbaar.
H. Maximus Confessor (580-662), Twistgesprek met Pyrrhus, 309 C
Het gaat dus om een 'purge' in de geneeskundige betekenis van het woord:
Om zich te verenigen met God moet onze wil leeg en los gemaakt worden van elke ongeordende gehechtheid aan tijdelijke of geestelijke dingen van hierbeneden en ook van hierboven. Op die wijze gepurgeerd en gereinigd, zal onze wil zich helemaal en met al zijn genegenheid kunnen overgeven aan de liefde van God.
H. Johannes van het Kruis (1542-1591), brief van 14 april 1589
En laten we niet klagen als die purge wat hard aankomt, want:
Wat voorbereidt op een grotere genade, bereidt meteen voor op een grotere heerlijkheid!
H. Francesca Romana (1384-1440), Visioen van de hel, IX
Maar het gebeurt gelukkig niet allemaal op één dag:
Stel u een slijkerige put voor, waaruit men onafgebroken water bovenhaalt: in het begin haalt men bijna enkel slijk boven; maar naargelang men meer bovenhaalt, wordt de put gezuiverd en het water klaarder; zo zal men op het eind zeer mooi en kristallijn water bovenhalen. Als wij dus onafgebroken moeite doen om onze ziel te purgeren, wordt de bodem stilaan helder en vertoont God er zijn tegenwoordigheid met krachtige en wonderlijke werkingen die hij in de ziel verricht, en langs haar voor het goed van de anderen.
Louis Lallemant (1588-1635), 3e principe, I, 2
Muziek:
nr3
De beelden die gebruikt worden zijn voor ons mensen algemeen ervaarbare beelden. Toch zijn wij als moderne mensen met een aantal van die beelden niet altijd meer zeer fel vertrouwd. Wie van ons is nog aangewezen op een waterput, die af en toe slijkerig zou kunnen zijn? Ook het volgende beeld, dat ons van de ochtendschemering of beginnende klaarte spreekt, kan ons soms wat vreemd overkomen als we in de badkamer enkel met artificieel licht werken, ook als het buiten al klaar is, omdat in veel van onze apartementen en huizen de badkamers geen ramen meer hebben... Maar laten we ons toch maar inleven in die ervaring:
Naargelang het dag wordt, zien we in de spiegel duidelijker de vlekken en besmeurdheid van ons gezicht. Naargelang het innerlijk licht van de H. Geest ons geweten verheldert, zien we ook duidelijker en klaarder de zonden, neigingen en onvolmaaktheden die ons kunnen afhouden van de ware godsliefde. En hetzelfde licht dat ons die vlekken en verloedering doet zien, maakt ons verlangen vuriger om ons daarvan te reinigen en te purgeren.
H. François de Sales (1567-1622), Introduction à la Vie dévote, I, 22
Het is dus God zelf die zuivert, en niet onze beproevingen als zodanig zoals we nogal makkelijk durven denken:
Er zijn zusters die menen dat je de doodsangsten zult ondervinden. - Als ik die meemaak zullen ze niet volstaan om me te zuiveren; het zal maar bleekwater zijn... Wat ik nodig heb is het vuur van de liefde.
H. Thérèse van het Kind Jezus (1873-1897), Laatste gesprekken, juli 1897,
En wanneer dat liefdevuur ontstoken is in ons hart, zegt de Zalige Marie de l'Incarnation:
'Ha! mijn Liefde! Ha! mijn Welbeminde! Ha! mijn Liefde! Ha! mijn Welbeminde!' De laatste maanden verliepen op die wijze, en die weinige woorden zegden heel veel aan de Bruidegom, die zijn behagen vond in het zuiveren van zijn toekomstige bruid, in een wegkwijnen dat een sterven zonder te sterven is en een liefdevol vagevuur - daarin houdt hij haar om ze te purgeren van haar eigen werkingen, vormen van toeëigening en resten van tekorten.
Zalige Marie de l'Incarnation (1599-1672), Relaas van 1654, Supplement, X
"Een liefdevol vagevuur", hebben wij dat wel goed gehoord? Hoe kan een vagevuur liefdevol zijn? Kan God ons een vagevuur toewensen? We mogen niet vergeten dat dit vagevuur een purgerende, ja zuiverende werking heeft, en daardoor de opstakels die er zijn op onze weg tussen ons en God uit de weg ruimen. In die zin is dit wegkwijnen in een sterven zonder te sterven, jawel, dit vagevuur: liefdevol!
Muziek:
nr4
Maar we kunnen ons dan wel afvragen waarom er dan zoveel beproevingen zijn op die weg van liefde?
Herinner u de woorden van Onze Heer: dat zijn Vader een Wijnbouwer was en hijzelf de ware wijnstok, dat elke tak die in verbondenheid met hem vrucht draagt ook gezuiverd wordt om meer vrucht te dragen. De zielen die graag vooruitgaan op de weg van de contemplatie worden dan ook door die goddelijke Wijnbouwer klaar gemaakt voor nog andere vruchten, die hun deugden doen toenemen; het zijn zielen die zoals de trouwe dienaar een oogst wisten binnen te halen onder de minder verheven genadegaven.
Jesus de J.M. Quiroga (1562-1628), Apologia mistica, XXV
Voor mij is het dus voordeliger, Heer, in droefenis te verkeren, als u maar met mij bent, dan te heersen zonder u of de hoogste vreugde te kennen zonder u of zelfs van de heerlijkheid te genieten zonder u. Voor mij is het ongetwijfeld veel voordeliger, Heer, u inniger te omhelzen in de droefenis en u met mij te hebben in de kwalen die me beproeven en zuiveren, dan zonder u in de hemel te zijn.
H. Bernardus (1090-1153), Preek op psalm 90
Bijgevolg,
Als wij iets te wensen hebben, moeten dat de dingen zijn die de gekruisigde Jezus heeft gewenst, want ze zijn tegengesteld aan de neigingen van de natuur... Laten we onze verpozing vinden in een ongunstige afloop, ons comfort in teleurstellingen en tegenslagen, en laten we ze beschouwen als buitenkansen voor de genade. Zo worden we gezuiverd, en het diepste van onze ziel zal zich ontdoen van de verdorvenheid van Adam en zich vullen met de geest van Jezus Christus, en we zullen een diepe vrede kennen.
Jean de Bernières-Louvigny (1602-1659), Le Chrétien intérieur, II, h. 14
En in plaats van te jammeren over onze beproevingen :
Er zit niets anders op dan ze te verdragen als God ze op onze schouders heeft gelegd; want hun gewicht oefent vanzelf zijn werking uit op ons, zonder andere toeleg of inspanning van onzentwege dan de onderwerping aan de wil en de bevelen van God. Die eenvoudige onderwerping verenigt ons met de goddelijke wil en maakt dat God op een geheime wijze in ons kan werken en dat hij zijn werk doet, terwijl de verdorven natuur gedwongen wordt zich te zuiveren onder de druk van die goddelijke pers en zich te ontdoen van haar veelvoudige geneigdheid tot de schepselen.
Maur de l'Enfant-Jésus (1617-1690), brief van 1674 aan mevr. Guyon
Die zuivering onder de druk van die goddelijke pers zorgen dat, zoals Alexandre Piny het formuleert:
De staten van hoogste kruisiging zijn ook degene waar de ziel zich het meest loutert en zuivert, waar ze meer bevrijd en onthecht wordt van het schepsel, en bijgevolg meer verenigd met haar goddelijk middelpunt, dat God is.
Alexandre Piny (1 640- 1709), État du pur Amour, XIII
Muziek:
nr5
Tot hier hebben we het woordje zuivering behandeld, en nu gaan we verder met het woordje zuiverheid, dat bijna hetzelfde wil zeggen. Het ene geeft aanleiding om tot het tweede te komen.
Is het niet in het Evangelie zelf dat we de Heer Jezus tot ons horen zeggen: "Zalig de zuiveren van hart want ze zullen God zien! " (Mt 5, 8)
Er is immers sprake van 'God zien' en daarvoor moet het oog zo helder zijn dat niets de vrijheid van de blik verhindert. (...) Men dient dit als een onfeilbare regel te beschouwen: God laat zich maar zien en deelt zich maar mee aan een ziel in de mate dat ze zuiver is. Als ze weinig zuiverheid heeft deelt Hij zich weinig mee, als ze veel heeft, deelt Hij zich veel mee.
Claude Martin (1619-1696), Conference ascétique IX
Inderdaad,
Herboren worden uit de heilige Geest, in dit leven, dat betekent: een ziel hebben die heel gelijkend is op God en in zich geen enkele vermenging met onvolmaaktheid hebben.
Johannes van het Kruis (1542-1591), Bestijging van de Berg Karmel, II, 5
En daarom:
God bemint meer in jou de kleinste graad van zuiverheid van geweten, dan alle werken die je zou kunnen verrichten.
Johannes van het Kruis (1542-1591), Maxime 12
Maar wat is dan die fameuze "zuiverheid van hart"?
Onder "zuiverheid van hart" wordt verstaan: een hart dat ontdaan is van alle geschapen dingen, een hart dat alleen God zoekt en op Hem gericht is, en geenszins bezoedeld door dingen te zoeken die daar vreemd aan zijn.
Jean-François de Reims (T l660), La vraie Perfection, II, Instructie IV
De zuiverheid van hart bestaat erin niets in het hart te hebben dat, hoe klein ook, tegen God is en tegen de werking van de genade.
Louis Lallement (1588-1635), Doctrine spirituelle II, 6, 3e principe.
Want,
De ziel waarin de zon (van God) zich moet spiegelen mag niet vertroebeld worden door andere beelden, maar moet helder zijn : een beeld is al genoeg om een scherm te vonnen.
Johannes Tauler ( 1300-1361 ), Preek 6
Muziek:
nr6
En omdat een beeld al genoeg is om een scherm te vormen waardoor het licht van God vertroebeld wordt, beseffen we dat:
De zuiverheid van de volmaakte ziel vereist dat ze in geen enkel opzicht met zichzelf bezig is of met haar eigen belangen, maar alleen met de wil van God, zozeer zelfs dat ze niet eens het geluk van God te dienen beoogt, deze of gene zaak te verrichten om zijn eer, maar dat ze alleen Gods wil beoogt, die wil dat men deze of gene zaak bewerkt of ondergaat.
Jean de Bernières-Louvigny (1602-1659), Le chrétien intérieur, Boek VII, hfdst. 12
Hoe nu tot zulk een zuiverheid geraken ?
Indien je tot de volmaakte zuiverheid wil raken, zodat je geest door geen enkel schandaal ontsteld wordt, moet je steeds met Mij verenigd zijn door de liefde, want Ik ben de soevereine, eeuwige Zuiverheid. (...) Hoe meer je tot Mij nadert, hoe zuiverder je wordt; hoe verder je je ervan verwijdert, hoe meer je bezoedeld wordt.
St. Catharina van Siena (1347-1380), Dialoog 100
En dat zal aan ons gebed vorm geven:
Een van de eerste en belangrijkste ingesteldheden voor het gebed is de zuivere intentie, waarmee we ons gebed louter en alleen aan de glorie van God geven, en niet aan ons eigen voordeel of geestelijk nut.
François Bourgoing (1585-1622), Vérités et excellence de Jesus Christ, 5e raadgeving
Omdat :
De zuiverheid van hart bestaat erin om het hart vrij van alle gehechtheden te hebben: het is een zoete rust van geest en hart in God, God smaken en de blik op Hem gericht hebben, innerlijke aandacht in God, inwendige stilte van eerbied, bewondering en liefde.
Jean-Pierre de Caussade (1675-1751), Traité sur l'oraison du coeur, VIII
Zeker, dat bereiken we niet in één dag, en we hernemen hier een tekstje dat we reeds hoorden:
Laten we ons een modderige put indenken, waaruit men voortdurend water put. Aanvankelijk haalt men vrijwel alleen modder op, maar omdat men steeds schept, gaat de put zich zuiveren en het water wordt zuiverder, zodat men tenslotte mooi, kristalhelder water ophaalt. Zo is het ook wanneer we er ons voortdurend op toeleggen om onze ziel te zuiveren. Geleidelijk aan komt de grond ervan vrij, en God doet zijn aanwezigheid voelen door krachtige, wonderlijke dingen die Hij bewerkt in de ziel, en door haar voor het goed van anderen.
Louis Lallement (1588-1635), Doctrine spirituelle, Vl, 3e principe
Muziek:
nr7
En zo, door die zuiverheid van onze ziel, of anders gezegd, van ons hart, van de kern van ons mens-zijn, wordt heel ons leven in een bovennatuurlijk evenwicht gebracht :
Een ziel die puur is, enkelvoudig, vast geworteld in het goede, is nooit verbrokkeld, zelfs niet in de drukste bezigheden. Ze doet immers alles om God te eren en innerlijk in rust, wil ze zichzelf nooit zoeken.
Sint Symeon de Nieuwe Theoloog (949-1022), Hymne I
Wat is een volmaakte mens? Dat is een mens die een grote zuiverheid van hart verworven heeft samen met een echte eenheid en vertrouwelijkheid met God, en die alle bewegingen van de genade en de leiding van de heilige Geest involgt.
Jean-Joseph Surin (1600-1665), Catéchisme spirituel, I, 1
En onze blik op alle dingen zal vernieuwd worden :
Er bestaat geen enkel schepsel, hoe klein of gering ook, dat niet enigszins de goedheid van God weerspiegelt. Als u in uzelf voldoende onschuld en zuiverheid zou bezitten, zou u alles zonder hindernis kunnen zien: een zuiver hart doordringt de hemel en de hel.
Thomas a Kempis (1379-1471), Navolging van Christus, II, 4
En daarom:
De zuiverheid van hart zal het enige eindpunt van onze daden en onze verlangens zijn. Omwille van haar verkiezen we de eenzaamheid, vasten, waken, werk, naaktheid, leggen we ons toe op lectuur en op het beoefenen van de andere deugden - met geen enkel ander doel dan, door dit alles, ons heel onkwetsbaar te maken voor alle slechte hartstochten, en op te stijgen, langs evenveel trappen, tot de volkomenheid van de liefde.
Johannes Cassianus (415-429), Conferenties, I, 6-7
Dus: kruis, gebed en zuiverheid van liefde om Hem te zoeken, te vinden en te bezitten die men nooit genoeg kan zoeken, die men nooit te vroeg kan vinden en die men nooit teveel kan bezitten.
Alexandre Piny (1640-1709), Brief 65
Muziek:
nr8
Dit was het deel dat specifiek teksten heeft behandeld die het woordje zuiverheid konden verhelderen. Als toemaatje nemen we hier nog een tekstje dat Maria Petyt. Een vlaamse mystica die nagenoeg onbekend is gebleven tot voor kort. Een paar jaar geleden kwam een hertaling in hedendaags Nederlands uit van haar eigen biografie. Ze schrijft over deze zuiverheid in het volgende heel helder tekstje:
Deze die zich nietig weet (nederig is), heeft altijd een zuivere kijk op God, boven alle schepselen, boven hemzelf, boven tijd en plaats. Hij is gefundeerd in de eeuwigheid; heeft niets gemeenschappelijks met iets vergankelijks.
In mij scheen een vraag gesteld te worden, waarop terstond een antwoord volgde. Degene die de vraag stelde antwoordde ook terstond: "Wat is dat, een waarachtige vernieting?" En er werd geantwoord: "Een waarachtige vernieting is niets anders dan een onuitsprekelijke zuiverheid van de geest."
En terstond werd er inwendig gelijk een gordijn geopend, en ik verstond klaar en duidelijk wat dat is deze onuitsprekelijke zuiverheid. Ik verstond ook meteen dat op hetzelfde ogenblik dat de ziel haar tot deze zuiverheid keert, God ook noodzakelijk antwoordt aan die zuivere en verniete grond met een openbaren en mededelen van Zichzelf aan de ziel.
Evenmin kan God zichzelf daarvan onthouden, niet meer als de zon met haar stralen zich op de middag niet kan onttrekken als er geen nevel of wolk het haar zou beletten.
Het werd uitgegeven onder de titel: "Het leven vande weerdighe moeder Maria a S.ta Teresia, (alias) Petyt." (In het derde hoofdstuk van het tweede deel (Par.6 p.7))
"Deze onuitsprekelijke zuiverheid", gaat dus veel verder dan dat woorden ons ooit kunnen te verstaan geven. Het is enkel God die ons echt kan helpen verstaan wat die realiteit eigenlijk inhoudt. Toch is het goed om met ons verstand daar zo ver als mogelijk in binnen te dringen om werk te maken van die zuiverheid en nederigheid, die onze nietigheid doet inzien en die de ogen van ons hart zuivert en opent.
Maar om dit niet verkeerd te verstaan, gaan we nog even een kijkje nemen bij Jan van Ruusbroec. In zijn werk "Van VII trappen in den graed der gheesteleker minnen" situeert hij de zuiverheid als een van de zeven trappen op de ladder van de liefde, of anders gezegd, van de ladder van de ware heiligheid. Deze ladder is het heilig leven waarlangs wij tot het rijk Gods opklimmen.
Laten we daarbij dus zeker niet uit het oog verliezen dat de sleutel van dat alles - de sleutel om die ladder te beklimmen - steeds de liefde is. Het is de liefde die elke trap moet zin geven. Uit liefde is het dat we die trappen willen beklimmen, en niet uit plicht. Als het de liefde niet is die ons drijft, komen we in de problemen!
"De derde trap in onze minne-ladder: is nl. reinheid van ziel en zuiverheid van lichaam." Zo schrijft ons Ruusbroec, en:
"Daarna volgt de vierde trap van onze ladder, en die is : waarachtige ootmoedigheid. Ootmoedigheid is een geestelijke kleinering of geringschatting van zich zelf. In die kleinheid leven wij met God en God met ons in oprechte vreedzaamheid. Zij is een levende grond of wortel van alle heiligheid."
We zien dat ook Ruusbroec zuiverheid en nederigheid naast elkaar zet. Ze gaan eigenlijk hand in hand. Zuiverheid en ootmoed zijn dus belangrijke trappen om tot die ware liefde, en dus tot ware heiligheid te komen.
Muziek:
nr9
Ziezo, onze uitzending loopt deze keer weer naar haar einde toe. Zelfs al hebben we maar een paar woorden, of een klein aspectje aangeraakt van ons christelijk leven, toch zijn we wellicht verrast geweest van de veelzijdigheid ervan. Zuivering en de zuiverheid die het teweegbrengt, samen met alles wat er ook maar enigszins in de buurt komt spreken ons zeker aan. Hopelijk kunnen de inzichten daaromtrent ons helpen om deze zuivering in ons eigen leven te laten plaatsvinden, en ons te laten brengen tot die grote zuiverheid, en om zo Gods liefde ongehinderd te ontdekken, te bewonderen en te genieten.
Volgende keer zullen we nog enkele teksten lezen rond een of een paar kernwoorden die ons kunnen helpen op de weg van ons geestelijk leven, het avontuur namelijk van die innige eenheid en verbondenheid met God waarop we worden uitgenodigd, of beter gezegd, waarop we worden verwacht.
Wenst u deze teksten graag nog eens rustig achteraf door te nemen - want ze zijn toch niet altijd even evident om ze zo maar in één keer tot ons te laten doordringen - kan via de website van RadioSpes de link vinden naar de uitgeschreven versie van deze uitzendingen. Veel geluk en verdieping toegewenst met deze onderneming. In ieder geval hopen we u volgende keer weer te mogen verwelcomen als onze gast op dit programma.
_____________
U luisterde naar het programma Binnenskamers, dat deze keer op zoek ging om de woorden van zuivering en zuiverheid beter te verstaan. De samenstelling en commentaar van die termen werden voor een groot deel overgenomen uit de maandelijkse uitgave "Inwendig gebed" uit de nummers 72 en 74, samengesteld door Pater Max Huot de Longchamp en vertaald door Pater Jos Alaerts s.J.
© Association St.-Jean-de-la-Croix, Mers-sur-Indre (France) - Oude Abdij, Drongenplein 27, 9031 Drongen